Reklama
Polityka_blog_top_bill_desktop
Polityka_blog_top_bill_mobile_Adslot1
Polityka_blog_top_bill_mobile_Adslot2
Punkt S - Blog socjolożki Małgorzaty Sikorskiej Punkt S - Blog socjolożki Małgorzaty Sikorskiej Punkt S - Blog socjolożki Małgorzaty Sikorskiej

31.05.2014
sobota

Zagonieni rodzice, „wyścig szczurów” i opuszczone dzieci. Rozważania z okazji Dnia Dziecka

31 maja 2014, sobota,

Tytuł to prowokacja. Przyznaję, że mało która opinia irytuje mnie bardziej niż te zawarte w tytule. Zazwyczaj tego typu stwierdzenia są poparte zdaniami o tym, że „kiedyś było lepiej”, rodzice zajmowali się dziećmi, a dzieciństwo było czasem beztroski. Kiedy tak było?

Do XVII wieku dzieci były „niewidoczne”. Na obrazach średniowiecznych praktycznie ich nie pokazywano, z wyjątkiem Chrystusa-dziecka lub aniołów na płótnach ze Świętą Rodziną i świętymi. Dopiero w XVIII wieku w malarstwie pojawiły się wizerunki dzieci „jako dzieci”, uroczych istot, portretowanych w pogodnych scenach z życia rodzinnego lub w niezobowiązujących pozach.

Nie tylko sztuka nie dostrzegała dzieci, także rodzice nie przywiązywali się do nich za bardzo. Zazwyczaj mieli dużo potomków, a ze względu na wysoką śmiertelność niemowląt i małych dzieci ryzyko, że nie przeżyją dzieciństwa, było wysokie. Żal Jana Kochanowskiego po śmierci Urszulki był raczej czymś wyjątkowym niż normą. Teologia chrześcijańska do XVII wieku propagowała obraz dziecka jako symbolu zła, niedoskonałej istoty obarczonej ciężarem grzechu pierworodnego, podobnej do bezrozumnego i „niemego” zwierzęcia (być może stąd wzięło się przysłowie: „dzieci i ryby głosu nie mają”).

W „Państwie Bożym” św. Augustyn pisze o „grzechu dzieciństwa” i ludzkim szczenięciu – głupim, ulegającym namiętnościom i kapryśnym: „Gdyby mu pozwolić na robienie tego, co mu się podoba, nie byłoby zbrodni, w której by się nie pogrążyło”. Siedemnastowieczny pedagog Bérulle stwierdził, że „stan dzieciństwa jest najnędzniejszym i najobrzydliwszym stanem natury ludzkiej poza śmiercią” (cytat za: Elisabeth Badinter).

Srogość, dyscyplina, kary cielesne zdecydowanie dominowały w ówczesnym procesie wychowawczym – trzeba było okiełznać nędzne szczeniaki. Hiszpański kaznodzieja Juan Luis Vivès z XVI wieku radził matkom: „kobiety gubią swoje dzieci w taki sposób, że wychowują je w przyjemnościach. Kochajcie tak, jak powinniście, aby miłość nie przeszkadzała wydobyciu młodzieży z ułomności, i zmuszajcie dzieci do odczuwania obawy, stosując lekkie kary, napomnienia, i płacze, aby ciała i umysły stały się lepsze dzięki surowości i wstrzemięźliwości wychowania” (cyt. za: Elisabeth Badinter). Czy to miałby być ten czas, gdy dzieciom – w porównaniu do współczesności – było tak dobrze?

Gdy dzieci były „widoczne”, to nie tylko je dyscyplinowano, ale przede wszystkim wykorzystywano jako siłę roboczą. Dzieci na roli pracowały „od zawsze”, a od rewolucji przemysłowej pracowały także w fabrykach. Praca nieletnich nikogo nie dziwiła ani nie bulwersowała. W Wielkiej Brytanii dopiero w 1874 roku przyjęto Ustawę o dzieciach, zakazującą zatrudniania pracowników mających mniej niż 12 lat. Nie od razu jednak nowe przepisy weszły w życie, a w niektórych krajach ich nie ma lub nie są respektowane do dzisiaj. Trudno uznać ciężką pracę fizyczną za element szczęśliwego dzieciństwa.

Ktoś może powiedzieć: nie ma sensu sięgać aż tak daleko, czasy, kiedy polskim dzieciom było „najlepiej”, to okres PRL. Wprawdzie było wtedy biednie i szaro, ale wszystko działo się wolniej, a życie rodzinne kwitło, bo rodzice mieli czas dla maluchów. Tymczasem, jak podkreślają historycy i socjologowie, rodzice wcale nie byli wtedy mniej zabiegani niż obecnie – wiele osób pracowało nie tylko u jednego pracodawcy, a ci, którym praca zajmowała mniej czasu, wcale nie przeznaczali go na kontakty z dziećmi, a już raczej na stanie w kolejkach i „załatwianie” potrzebnych dóbr.

Wielu dorosłych wspomina, że po szkole chodzili „z kluczem na szyi”. Zazwyczaj im to szczególnie nie przeszkadzało, mieli czas dla siebie i kolegów oraz koleżanek z podwórka. Nie potrzebowaliby jednak klucza, gdyby rodzice się nimi intensywnie zajmowali. Tylko że zazwyczaj się nie zajmowali i w dodatku nie uznawali tego za niewłaściwe.

Aby rodzice mieli czas na budowanie socjalizmu, w 1952 roku przyjęto Uchwałę w sprawie zwiększenia stanu zatrudnienia kobiet, która zapewniała matkom pracującym możliwość umieszczenia dzieci do trzech lat w żłobku na koszt zakładu pracy. Aby umożliwić kobietom pracę na różne zmiany, organizowano żłobki dwuzmianowe, tygodniowe (do których oddawano dziecko w poniedziałek, a odbierano w piątek), a nawet sezonowe żłobki wiejskie – w czasie żniw oddawało się dziecko na kilka tygodni. Słychać dziś czasami głosy właścicieli żłobków i przedszkoli, którzy narzekają na rodziców domagających się otwarcia placówek w soboty. Ale czy współczesny – nawet zapracowany – rodzic oddałby dziecko do żłobka na tydzień?

Rodzicom niemowlaków zalecano, aby „od urodzenia przyzwyczajali niemowlę do regularnego przyjmowania pokarmów w stałych odstępach czasu oraz do zachowania przerwy nocnej. W związku z tym w pierwszym miesiącu życia niemowlę karmimy w godzinach: 6, 9, 12, 15, 18, 21, 24, i zachowujemy 6-godzinną przerwę nocną. (…) Czas trwania karmienia niemowlęcia waha się przeciętnie od 10 do 20 minut. Dłuższe trzymanie dziecka przy piersi jest szkodliwe zarówno dla dziecka, jak i dla matki, gdyż dziecko niepotrzebnie się męczy” (cytat za: Justyna Dąbrowska).

Ani słowa o więzi z dzieckiem, o emocjach. Rodzice małych dzieci koncentrowali się przede wszystkim na rozwoju fizycznym. Jego potrzeby emocjonalne były mało istotne. W książce „Zdrowie kobiety”, wydanej w 1966, można było przeczytać: „Bardzo często zdarza się, że matka, nie mogąc uspokoić dziecka częstym karmieniem, zaczyna je nosić, bujać lub wozić, co wprawdzie na parę minut uspokaja dziecko, ale po pierwsze, powoduje przyzwyczajenie dziecka do noszenia i bujania, co staje się wkrótce męczarnią dla całej rodziny (…), a po drugie, jest szkodliwe dla dziecka, któremu w tym czasie potrzebny jest właśnie spokój”. Dziś rzadko który „ekspert od wychowania” będzie doradzał tak jawne ignorowanie potrzeb komunikowanych przez dziecko.

Dzieci (te „grzeczne”, te, które dobrze się uczyły) były „cennym dobrem” – socjolog Adam Podgórecki pisał, że w latach 70. dzieci były traktowane jak „symbole prestiżu”; socjolożka Hanna Bojar dodawała, że dzieci były źródłem satysfakcji… obok mieszkania i pokazowej konsumpcji, o ile na taką można było sobie pozwolić. Nie były to czasy, w których relacje między rodzicami i dziećmi charakteryzowała szczególna bliskość. Dzieci były traktowane dość przedmiotowo – rodzice, gdy mogli sobie na to pozwolić, inwestowali w potomków, żeby miały „lepiej niż oni w dzieciństwie”, ale jednocześnie nie byli szczególnie wyczuleni na ich opinie. Samodzielność dziecka nie byłą ważną wartością, istotniejsze było podporządkowanie i „grzeczność”.

Nie twierdzę, że dzieci wychowywane w tym czasie były nieszczęśliwe i cierpiały z powodu chłodu emocjonalnego lub zapracowania rodziców (ja nie byłam). Byłoby to takie samo uproszczenie jak to, że współcześnie dzieci są pozostawione same sobie (ewentualnie są przede wszystkim w bliskiej relacji ze swoim telefonem czy innym mobilnym urządzeniem), a rodzice koncentrują się głównie na zdobywaniu pieniędzy. Chciałam pokazać, że to, co dzisiaj w zasadzie powszechnie uznawane jest za normę w relacjach rodzice-dziecko (bliskość; silna więź emocjonalna; reagowanie na komunikaty nawet bardzo małego dziecka i np. niepozostawianie płaczącego malucha, bo „się przyzwyczai”, gdy weźmie się go na ręce; karmienie „na żądanie”, a nie według harmonogramu; spędzanie czasu z dzieckiem, i to w dodatku tzw. „czasu wartościowego”, przeznaczonego na zabawy, a nie jedynie wspólne oglądanie telewizji itd.), jest czymś stosunkowo nowym.

Na ile współcześni rodzice realizują te zalecenia – to już inna sprawa. Jednak nawet jeśli wielu tego nie robi, nie zmienia to faktu, że społeczne postrzeganie dzieci jest zdecydowanie inne niż jeszcze w poprzednim pokoleniu. Dzieci nie są już „niewidoczne” (wręcz przeciwnie, czasami są aż za bardzo widoczne i jeszcze „słyszalne”). Nie są „nędznymi szczeniakami” (choć niektóre czasami dość niesfornie się zachowują). Nie są też źródłem prestiżu społecznego dla rodziców (no, tu pewnie są wyjątki). Zaryzykuję stwierdzenie, że nigdy jeszcze nie było tak dobrze być dzieckiem jak dziś.

Reklama
Polityka_blog_bottom_rec_mobile
Reklama
Polityka_blog_bottom_rec_desktop

Komentarze: 9

Dodaj komentarz »
  1. To wszystko przez was glupie baby. Domagacie sie przywilejow, rownouprawnienia i nadzwyczajnego szacunku a same dyskryminujecie. Bo czymze jest np kongres kobiet. Sexistowska i dysktyminujaca klika kaszalotow. Juz nazwa mowi ze zaden facet nie ma wstepu. Jest jeszcze gorzej bo podlizujecie sie dyktaotrowi Donkowi. Lizecie tylek bandyckiej organizacji jak kk.
    To naprawde zadziwia bo kk to najwiekszy dyskryminator kobiet. Widac ze takie wlasnie trakowanie lubicie.
    Dlatego dosc tych wrzaskow bo dzieci cierpia. Zadnych przywilejow dla siebie nie szukajcie. Skoncentrujcie sie na rodzinie. To podstawowa komorka cywilizacji i ekonomi kraju. I tam w rodzinach role sa podzielonie. Nie da sie tego przestawiac, to prawa natury.

  2. Proszę pamiętać, że dzieci mają pieniądze, są konsumentami, tworzą trendy i lepiej nadążają za zmieniającym się światem niż ich rodzice.
    Należy odwrócić zagadnienie i zastanowić się jak rodzice są traktowani w dzisiejszych czasach przez swoje dzieci. 🙂

    Dobrze, że Pani nazwisko zaczyna się na literę S 🙂

  3. Zapomniała Pani jeszcze napisać, że za PRL zmuszano dzieci do badań okresowych, szczepień, wywożono je na obozy i kolonie, faszerowano darmowymi lekami i witaminami.

  4. Reklama
    Polityka_blog_komentarze_rec_mobile
    Polityka_blog_komentarze_rec_desktop
  5. W tytule „wyścig szczurów”, a w tekście żadnego odniesienia do tego lewackiego wymysłu … 😉

  6. Dzisiaj będąc po zakupy w hipermarkecie widziałam scenkę: smutna mama prowadziła smutną córeczkę (ok. 6 lat) obok „na rauszu” tata pchał wózek z drugim dzieckiem. Tak zapewne świętowali dzień dziecka.

  7. Nie napisałaś nic o powszechnie stosowanych karach cielesnych, które w naszym kraju jeszcze kiedy poprzednie pokolenie było rodzicami były normą, nie tylko w rodzinach patologicznych. Agresja (także psychiczna) była wobec dzieci stosowana zawsze, gdy rodzicom coś nie podpasowało, albo mieli po prostu zły humor. Nauczyciele i opiekunowie także wyładowywali swoje frustracje na dzieciach i jeśli nie doszło do zabójstwa lub ciężkich obrażeń nikt nie robił z tego problemu, to dlatego to nowe pokolenie jest tak wrażliwe na krzywdę dziecka.

  8. To absoliutny mit, ze dzieci w dawnych wiekach az do XVII nie liczyly sie i rodzice nie przejmowali sie jak im kolejne zmarlo.
    Swiadcza o tym wykopki w miejscach gdzie te dzieci byly chowane. Nawet najmlodsze byly ubierane w najlepsze sukienki (chlopcy tez je nosili), na jaka rodzine bylo stac, czesto do trumny wkaladano drogie zabawki. choc widac po szczatkach, ze dziecko jeszcze bylo zbyt male aby sie nimi bawic. I coz to za argument, ze na obrazaxch sredniowiecznych nie pojawiaja sie dzieci inne niz aniolki czy Dzieciatko Jezus? Nie pojawialy sie tez zwyczajne matki czy ojcowie, procz tych biblijnych, wnetrza domow tez byly pokazywane tylko w kontekscie biblijnym: oto sw. Anna rodzi Marie, na pieknym lozu w otoczeniu sluzby przygoptowujacej piekne pieluchy, reczniki, ciepla wode do kapieli. Tala byla konwencja. Niby dlaczego treny po Orszulce mialyby byc „niezwykle” jak na epoke? Sa one niezwykle jesli chodzi o klase literatury renesansowej, ale nie o uczucia rozpaczy po smierci coreczki.
    Tyle razy zadzrzylo mi sie czytac, ze dzieci i dziecinstwo zostaly „wynalezione” stosunkowo niedawno – w XVIII, XIX wieku. Przeca temu kompletnie naukowe badania. Oczywiscie, ze dzieci w rodzinie rodzilo sie i umieralo wiecej, podobnie jak matek przy porodzie, ale to nie znaczy bynajmniej, ze zmarle dzieci nie byly oplakiwane.

  9. Witaj Gosiu : znamy się z żoliborskiej podstawówki 🙂
    No i właśnie: czy „za naszych czasów” przesiadywanie z innymi dzieciakami na trzepaku, wspólne wychodzenie „na dwór” do pobliskiego parku, odwiedzanie podwórek przyjaciół ze szkoły nie były cudowne, szczęśliwe? Nie było komórek i cogodzinnej kontroli rodziców „gdzie jesteś?”, ale nie można powiedzieć, że byliśmy puszczeni samopas.
    Zgadzam się jednak z „clou” Twojego artykułu, iż w porównaniu z dwoma poprzednimi generacjami obecni rodzice dużo więcej czasu/myśli/energii ładują w organizację dzieciom czasu, pochylają się częściej i z większą uwagą nad ich emocjami, wspólne relacje są bliższe, jakby poważniejsze lub nawet bardziej „partnerskie”. Banalny przykład: obecnie nie znam rodzica, który kategorycznie kazałby dziecku posiłek „zjeść do końca”, gdy to nie ma na to ochoty.
    Moje dziecko ma 5 lat i chodzi już na taniec, dziecięcą yogę, pianino i ma regularny trening gry w golfa. Tylko czasem pytam się, czy trzepak był gorszy?

  10. Przy temacie „szczęśliwego” dzieciństwa należy również zauważyć procesy adopcji, które bardzo długo nie zaspokajały potrzeb opiekuńczych. Sztuczne pokrewieństwo nie miało na celu stworzenie domu rodzinnego dla osieroconego dziecka, lecz zabezpieczenie majątku przysposabiających. W epoce przedprzemysłowej przemieszczanie się dzieci między rodzinami było zjawiskiem powszechnym. Z resztą traktowanie dzieci adopcyjnych jako siły roboczej było obecne bardzo długo. Więc można postawić pytanie „O co właściwie chodzi z tym macierzyństwem?” „Czy dopiero teraz, w czasach, kiedy ludzie stają się bardziej otwarci na informacje i są właśnie zabiegani, wykształciła się więź emocjonalna między rodzicem i dzieckiem?”

css.php